Burgerinitiatieven en zorgaanbieders: Investeren in beweging van onderop is noodzaak

19 juni 2019 · 09.34 uur
Page top visual

Steeds vaker nemen burgers zelf het heft in handen om zorg en ondersteuning dichtbij te organiseren, ook in Noord-Nederland. In Groningen, gesterkt door het solidariteitsgevoel door de problemen rondom aardgaswinning, zijn al meer dan 70 verschillende dorpsinitiatieven actief. Ook in Drenthe en Friesland zijn netwerken van burgerinitiatieven actief, om samen te werken aan behoud van zorg- en welzijn in dorpen. In het kader van RAAT (=Regionaal Actieplan Aanpak Tekorten) gingen bestuurders uit Noord-Nederland hierover met elkaar in gesprek. Deze bijeenkomst onder leiding van voorzitter Suzanne Kruizinga, Raad van Bestuur van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen, werd georganiseerd in het kader van de Actielijn ‘Werken nu en in de toekomst’, onderdeel van het Regionaal Actieplan Aanpak Tekorten (RAAT).

De opkomst en het succes van burgerinitiatieven is een interessante en belangrijke ontwikkeling. Iedereen is ervan doordrongen dat anders organiseren in zorg en welzijn nodig is. Burgers nemen nu zelf de touwtjes in handen uit zorgen over de beschikbaarheid van zorg en ondersteuning. Deze initiatieven zijn hard nodig om de leefbaarheid in wijken en dorpen op peil te houden. Samenwerking tussen burgers en organisaties is daarbij een belangrijke sleutel tot succes. Maar hoe ga je hiermee om als traditionele zorg- of welzijnsorganisatie? Hoe sluit je met jouw aanbod aan op deze beweging van onderop, hoe creëer je ruimte om te experimenteren en hoe pak je het aan?

Wederkerigheid en betrokkenheid
Het gesprek vond plaats aan de hand van een burgerinitiatief in Vledder. Dit dorp heeft 1.900 inwoners, waarvan maar liefst 65 procent ouder is dan 65 jaar. Bewoners maken zich zorgen over hun oude dag: kunnen ze blijven wonen in hun geliefde dorp? Dorpsbewoner Cees Hesse, oud-zorgbestuurder, ging op zoek naar antwoord op die vraag. Tijdens de bijeenkomst op 1 november vertelt hij hoe hij buurtgesprekken voerde en in kaart bracht wat de krachten en zwaktes van het dorp zijn en tot uiting bracht in een breed gedragen dorpsvisie. Daaruit bleek dat verenigingsmensen en vrienden in het dorp bereid zijn om ondersteuning te geven. Met familie veelal op afstand, is dat erg belangrijk. Wederkerigheid en betrokkenheid hebben dorpsbewoners hoog in het vaandel. Tegelijkertijd zijn er veel zorgen over de communicatie en samenwerking tussen mantelzorgers en professionals en over het afnemende zorgaanbod.

Al deze inzichten hebben geleid tot het informatie- en contactcentrum zorg en welzijn Noabuur. Vanuit Noabuur worden vrijwilligers gecoördineerd ingezet in samenwerking met zorginstellingen, huisartsen, politie en brandweer. Alle betrokken partijen zijn erg tevreden en dorpsbewoners weten steeds beter de weg naar het centrum te vinden. De volgende stap is een eigen woon-zorgcentrum. Inmiddels zijn er al 52 participanten die deels ook zorgdragen voor de financiering. Hopelijk gaat medio 2019 de schop in de grond voor de bouw.

Fenna Bolding, adviseur bij CMO STAMM, zet het voorbeeld van Vledder in een breder perspectief: ‘Burgerinitiatieven worden niet gehinderd door kaders. Ze kunnen met een schone lei beginnen. Als je de toekomst van je organisatie veilig wilt stellen, dan is investeren in de beweging van onderop noodzakelijk. Als je dat goed aanpakt, dan wordt de woonomgeving heel aantrekkelijk en is zorg en ondersteuning het meest toekomstbestendig.’

Adviezen uit de praktijk: Lees ze niet de les, maar faciliteer
De samenwerking tussen burgerinitiatieven en organisaties is relatief nieuw, maar echt nodig voor toekomstbestendige zorg en ondersteuning. Cees deelt zijn adviezen voor een succesvolle aanpak:

  • Als je met een burgerinitiatief aan de slag wilt, moet je buiten kaders durven en kunnen denken. Allerlei protocollen, richtlijnen en wet- en regelgeving belemmeren om uit de vertrouwde positie te komen.
  • Burgerinitiatieven zoals Noabuur kunnen niet zonder samenwerking met professionele zorgaanbieders. Werk samen op basis van gelijkwaardigheid en kijk waar je elkaar kunt versterken.
  • Vertel niet hoe het moet, maar faciliteer de burgerinitiatieven en durf te experimenteren. Bijvoorbeeld met nieuwe functies op het snijvlak van zorg en welzijn.
  • Zorg- en welzijnsorganisaties, zorgverzekeraars en gemeenten zouden in hun visietrajecten veel meer oog moeten hebben voor wat er in de regio speelt, waar inwoners behoefte aan hebben en welke bewegingen burgers zelf in gang zetten. Ga in gesprek en geef samen invulling aan een visie op het zorglandschap van de toekomst.

Samen aan de slag met experimenten en ervaringen
Het verhaal van Vledder bleek voor veel aanwezige bestuurders een belangrijke eyeopener. Voorzitter Suzanne Kruizinga: ‘Als zorgaanbieders zijn we nog heel erg aanbodgericht en hebben we nog te weinig oog voor deze beweging van onderop. We moeten samen optrekken met burgers om de herinrichting van het zorglandschap te laten slagen. Want wat hebben zij nodig en hoe kunnen we dat bieden?’

De komende tijd staat in het teken van het verzamelen van ervaringen met samenwerking tussen burgers en zorg- en welzijnsorganisaties én zelf experimenteren. Het vormt een belangrijke basis voor de ontwikkeling van een roadmap met do’s en don’ts, om nog meer burgerinitiatieven én zorgaanbieders te inspireren tot samenwerking.

Meer weten, aansluiten of ervaringen delen?

ZorgpleinNoord voert in Noord-Nederland regie over het Regionale Actieplan Aanpak Tekorten (RAAT). Binnen de Actielijn Werken nu en in de toekomst is 'Anders organiseren' een van de pijlers. Neem contact op met onze, aan deze actielijn verbonden projectleider RAAT:

Paulien van der Meulen

Paulien van der Meulen

Projectleider/Beleidsadviseur Arbeidsmarkt & Onderwijs

050-5757470 p.vandermeulen@zorgpleinnoord.nl LinkedIn